Vitaal ouder worden en erfrecht
Op het eerste gezicht lijken de onderwerpen vitaal ouder worden en erfrecht niet veel met elkaar te maken te hebben. Hoe je zo lang mogelijk gezond fit kunt blijven is een heel andere vraag dan hoe zaken geregeld zijn na je overlijden.
Toch is juist het moment dat iemand nog gezond en helder van geest is een moment om ervoor te zorgen dat financiële en juridische zaken die men nu zelf regelt ook in de toekomst goed geregeld blijven. In de praktijk ontstaat regelmatig discussie over hoe ouders hun financiële zaken hebben laten beheren en wie daar uiteindelijk verantwoordelijkheid voor kan dragen.
In de praktijk ontstaat regelmatig discussie over hoe ouders hun financiële zaken hebben laten beheren en welke financiële gevolgen dit later kan hebben.
Het is de gewoonste zaak van de wereld dat wanneer de ouders op leeftijd komen, er aan één van de kinderen volmacht wordt gegeven om de bankzaken te regelen. Of misschien wordt de pinpas meegegeven om de boodschappen mee te betalen.
Binnen gezinsverband gebeurt veel op basis van vertrouwen en vaak terecht. Vader of moeder vindt het fijn dat het kind de bankzaken regelt en vertrouwt erop dat dit goed gaat.
Tegelijkertijd ligt ook financieel misbruik op de loer, wordt de kat niet op het spek gebonden?
Het gevolg kan zijn dat er ontzettend vervelende discussies kunnen ontstaan na overlijden tussen de erfgenamen. Bijvoorbeeld wanneer na het overlijden van vader of moeder de andere broers en zussen van het kind dat de machtiging had opheldering van zaken willen krijgen.
Het lijkt heel vanzelfsprekend dat er openheid van zaken wordt gegeven, maar regelmatig ontstaat hierover ruzie tussen de erfgenamen.
Enerzijds kan het mantel zorgende kind dat naar eer en geweten voor vader of moeder heeft gezorgd enorm gekwetst worden door een motie van wantrouwen achteraf – maar andersom komen de erfgenamen soms tot onaangename ontdekkingen als blijkt dat het genoten vertrouwen is beschaamd.
Uiteindelijk rijst vaak de vraag of het juridisch afdwingbaar is om rekening en verantwoording af te laten leggen door degene die gemachtigd is geweest.
In de rechtspraak wordt ervan uitgegaan dat wanneer vader of moeder heeft nagelaten tijdens het leven rekening en verantwoording te vragen terwijl hij/zij dat wel had kunnen doen,
de volmachtgever akkoord was met het gebruik van de volmacht en het door het kind gevoerde beleid. Die verantwoording hoeft dan niet achteraf alsnog aan de erfgenamen te worden afgelegd.
Dit was anders in de zaak die speelde bij het Gerechtshof Den Haag waarin op 22 november 2016 uitspraak is gedaan (ECLI:NL:GHDHA:2016:4286 – onder aan deze pagina lees u de gehele uitspraak 001*) (FJR 2017/58.6).
Hierin had een zus, die de zaken waarnam, overboekingen (€ 37.000) en pinopnames (€ 33.000) van de rekening van (de toen ernstig zieke) moeder gedaan. Het gerechtshof kwam in die zaak tot het oordeel dat er van uitgegaan moest worden dat de zus de gepinde geldbedragen in haar bezit had behouden, tenzij zij het tegendeel kon aantonen.
Maar het kan ook anders uitpakken. In de zaak bij het Gerechtshof ’s Hertogenbosch van 15 augustus 2017 (ECLI:NL:GHSHE:2017:3604) (FJR 2017/58.7)
ging het om een vordering tot het afleggen van rekening en verantwoording over pin- en kasopnames en overboekingen van de tot de nalatenschap behorende bankrekeningen tijdens het leven van de overledene.
Het hof overwoog dat niet is komen vast te staan dat moeder als gevolg van haar psychische gesteldheid niet meer in staat was de overboekingen en pinopnames door het kind te overzien en voor haar financiële belangen op te komen.
Daarmee was in die zaak de kous nog niet af, maar in de kern komt de uitspraak er op neer dat het bij dit soort zaken belangrijk is dat er duidelijkheid komt over de vraag of de dan inmiddels overleden ouder al dan niet nog in staat was de eigen zaken te regelen en te overzien -een discussie die achteraf vaak erg lastig te voeren is.
Duidelijkheid tijdens het leven kan helpen om misverstanden in de toekomst te voorkomen.
Het vastleggen van afspraken tijdens het leven kan later bijdragen aan meer duidelijkheid over het afleggen van rekening en verantwoording. Daarbij kan in de volmacht worden opgenomen dat het kind periodiek rekening en verantwoording moet afleggen en dat de ouder bij goedkeuring over die periode schriftelijk kwijting en vrijwaring kan verlenen. Op die manier heeft de ouder rekening en verantwoording ontvangen
van het kind over de periode dat de ouder nog in leven was.
Na het overlijden van de ouder kunnen de erfgenamen rekening en verantwoording vragen,
maar dan alleen over de periode waarover door de ouder geen kwijting en vrijwaring is verleend.